महाराष्ट्र राज्य शासन SCERT अधिकृत अभ्यासक्रम — बालभारती, पुणे
प्रत्येक इयत्तेतील विषयांची अचूक माहिती, अभ्यासाचे विषय, पाठ्यपुस्तक आणि परीक्षेचे स्वरूप पाहण्यासाठी खालील विषयांवर क्लिक करा.
इयत्ता १ली — प्राथमिक शिक्षणाची पहिली पायरी. बालकेंद्रित शिक्षण पद्धती, खेळ-खेळता शिक्षण, चित्रे, गाणी, कथा यांचा वापर. अक्षरे ओळखणे, संख्या समजणे, रंग-आकार ओळखणे हे मुख्य उद्दिष्ट. कोणतीही नंबर मार्क नाही — फक्त श्रेणी मूल्यांकन.
- ०१. स्वराक्षरे ओळखणे व लिहिणे (अ ते औ)
- ०२. व्यंजनाक्षरे ओळखणे व लिहिणे (क ते ज्ञ)
- ०३. बाराखडी — मात्रा ओळख व लेखन
- ०४. दोन-तीन अक्षरी मूळाक्षरे व शब्द वाचणे
- ०५. पश्चात्ताप — शब्दांचे जोडशब्द व वाक्यात उपयोग
- ०६. कविता, गाणी, कथा पठण व मौखिक सादरीकरण
- ०७. चित्र पाहून कथा सांगणे, चित्रावर शब्द लिहिणे
- ०८. नाम, सर्वनाम (मी, तू, तो) सोप्या स्वरूपात
- ०१. संख्या १ ते १०० — ओळख, लेखन, मोजणी
- ०२. अंकलिपी (Number Names) — १ ते २०
- ०३. जोडणे (Addition) — एक अंकी + एक अंकी
- ०४. वजाबजाई (Subtraction) — सोपी संख्या
- ०५. आकार ओळख — त्रिकोण, चक्रवर्तू, चौकोन, आयत
- ०६. मोजमाप — लांबी (हात, पाय, रुंदी)
- ०७. वेळ — सकाळ-संध्याकाळ, दिवसांची नावे
- ०८. नाणी — १, २, ५, १० रुपये ओळख
- ०१. माझे घर — कुटुंब, झाडे, पाणी, प्राणी
- ०२. माझी शाळा — शाळेतील व्यक्ती, साधने
- ०३. प्राणी — पाळीव व वन्य प्राण्यांचे नावे, आवाज
- ०४. वनस्पती — फुले, झाडे, फळे ओळख
- ०५. अन्न — आपण काय खातो, त्याचे स्रोत
- ०६. आरोग्य व स्वच्छता — हात धुणे, दंतमंजन
- रंगभरणे — दिलेल्या चित्रात रंग भरणे
- मुक्त रेखाटन — घर, झाड, फूल
- मातीकाम — गोळा, छोटी वस्तू बनवणे
- हाताने कागद कला (Paper Craft)
- सरळ धावणे, कूदणे, उडी मारणे
- चेंडू टाकणे, पकडणे
- सरळ योगासन — ताडासन, वृक्षासन
- सामूहिक खेळ — लुका-छिपी, साखळी
इयत्ता १ली — परीक्षा स्वरूप (श्रेणी आधारित — CCE)
परीक्षा पद्धतकोणतीही लिखित परीक्षा नाही — फक्त मौखिक, कृती आधारित मूल्यांकन
मूल्यांकन कालावधीसतत मूल्यांकन — जानेवारी, मार्च, मे, जुलै, ऑक्टोबर, डिसेंबर
श्रेणी प्रणालीA+ · A · B+ · B · C
| श्रेणी | अर्थ | प्रगती दर्शवते |
|---|
| A+ (उत्कृष्ट) | ८५-१००% कौशल्य संपादन | सर्व कृती स्वतः पूर्ण |
| A (चांगले) | ७०-८४% कौशल्य संपादन | बहुतेक कृती स्वतः पूर्ण |
| B+ (सरासरी+) | ५५-६९% कौशल्य संपादन | काही मार्गदर्शनाने पूर्ण |
| B (सरासरी) | ४०-५४% कौशल्य संपादन | मार्गदर्शन व अभ्यास आवश्यक |
| C (सुधारणा) | ४०% पेक्षा कमी | विशेष मार्गदर्शन व पुनरावृत्ती |
६मूल्यांकन बिंदू
०लिखित गुण
५विषय
नाहीFail प्रणाली
इयत्ता २री — इयत्ता १ली मधील अक्षरांचा शब्द व वाक्यात उपयोग. स्वतंत्र वाचन सुरुवात, संख्या १-१०००, जोड-वजाबजाई व दुप्पट-तिप्पट. श्रेणी आधारित मूल्यांकन सुरू. पहिल्यांदा वार्षिक शालेय परीक्षेची संकल्पना ओळख.
- ०१. शुद्ध लेखन — बाराखडी, जोडाक्षरे, अर्धाक्षरे
- ०२. शब्दरचना — एकाक्षरी, द्व्यक्षरी, त्र्यक्षरी शब्द
- ०३. वाक्य रचना — साधी वाक्ये लिहिणे व वाचणे
- ०४. पठण — पाठ, कविता, गाणी स्मरण करून सांगणे
- ०५. नाम, सर्वनाम, क्रियापद — सोप्या उदाहरणासह
- ०६. लेखन — चित्र पाहून वाक्ये लिहिणे, स्वतःबद्दल ५ वाक्ये
- ०७. श्रुतिलेखन — शिक्षक सांगतील ते लिहिणे
- ०८. विरुद्धार्थी शब्द, समानार्थी शब्द — सोपे
- ०१. संख्या १ ते १००० — लेखन, वाचन, तुलना (>, <, =)
- ०२. जोडणे — दोन अंकी संख्यांची जोडणे (साधी व अडीच)
- ०३. वजाबजाई — दोन अंकी संख्यांची वजाबजाई
- ०४. दुप्पट (×२), तिप्पट (×३), चौपट (×४)
- ०५. भागाकार सुरुवात — सोप्या संख्यांचे ÷२, ÷३
- ०६. दशांश सुरुवात — ५० पैसे = अर्धा रुपया
- ०७. आकार — त्रिकोणाचे कोन, बाजू; चौकोनाचे कोन
- ०८. शब्दीय उक्ती — सोप्या गणिती प्रश्न (जोड-वजा संबंधी)
- ०१. आपले अन्न — शाकाहारी-मांसाहारी, पदार्थांचे स्रोत
- ०२. आरोग्य व स्वच्छता — व्यायाम, शक्तिवर्धक आहार, रोग
- ०३. पाणी — पाण्याचे स्रोत, वापर, बचत
- ०४. हवामान — ऋतू (उन्हाळा, पावसाळा, हिवाळा)
- ०५. आमचे सण-उत्सव — दिवाळी, गुढीपाडवा, ईद, होळी
- ०६. वाहतूक — बस, ट्रेन, सायकल, पायी
- रंगभरणे — प्राणी, वनस्पती, सण-उत्सव
- हस्तकला — कागदाचे फुल, बोट आकार
- मातीकाम — छोटी वस्तू, प्राणी
- धावणे स्पर्धा, कूदणे, दोरखंड
- चेंडू टाकणे, लाकडी खेळ
- योगासन — ताडासन, पद्मासन, वज्रासन
इयत्ता २री — परीक्षा स्वरूप (श्रेणी आधारित — CCE)
परीक्षा पद्धतलहान मौखिक कार्यपत्रक + कृती आधारित मूल्यांकन (कोणतीही फोल्स पेपर परीक्षा नाही)
मूल्यांकन कालावधीपहिली सत्र समाप्ती (ऑक्टोबर), द्वितीय सत्र समाप्ती (मार्च), वार्षिक (एप्रिल)
मूल्यांकन प्रकारपठण, श्रुतिलेखन, मौखिक, प्रकल्प, कृती, उपस्थिती
श्रेणी प्रणालीA+ · A · B+ · B · C
६मूल्यांकन बिंदू
०लिखित गुण
५विषय
नाहीFail प्रणाली
इयत्ता ३री — स्वतंत्र वाचन सुरू, लेखन कौशल्य विकसित. गणितात अपूर्णांक, परिमितीची संकल्पना. पर्यावरण अभ्यासात प्राणी, वनस्पती, जलचक्र. द्वितीय भाषा हिंदी या इयत्तेपासून सुरू.
- ०१. व्याकरण — नाम (सामान्य, व्यक्ती, स्थान), विशेषण (गुणवाचक, परिमाणवाचक)
- ०२. सर्वनाम — पुरुष, स्त्री, नपुंसकलिंगी सर्वनाम
- ०३. क्रियापद — भूतकालीन, वर्तमानकालीन भेद
- ०४. वाक्य प्रकार — साधी, संयुक्त, विस्मयादिबोधक
- ०५. निबंध लेखन — स्वतःबद्दल, माझे आई, माझी शाळा (५-८ ओळी)
- ०६. पत्र लेखन — आईला शाळेतून पत्र (सोपे)
- ०७. पठण + लेखन — पाठातील कविता, पद्ये, गद्य पठण व लेखन
- ०८. श्रुतिलेखन — शिक्षक म्हणजे लिहिणे, अक्षरदोष दुरुस्ती
- ०१. हिंदी स्वर व व्यंजन ओळख — अ ते औ, क ते ज्ञ
- ०२. मात्रा — अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ
- ०३. दोन-तीन अक्षरी शब्द वाचणे व लिहिणे
- ०४. सोप्या वाक्यांचे पठण व अर्थ समजणे
- ०५. कविता, कथा मौखिक सादरीकरण
- ०६. चित्र पाहून शब्द व वाक्ये लिहिणे
- ०१. संख्या १ ते १०,००० — लेखन, वाचन, तुलना
- ०२. जोडणे-वजाबजाई — तीन-चार अंकी संख्या (अडीच स्वरूप)
- ०३. गुणाकार — दोन अंकी × एक अंकी (×२ ते ×९)
- ०४. भागाकार — ÷२ ते ÷९, सोप्या संख्या
- ०५. अपूर्णांक सुरुवात — अर्धा, तिसरा, चतुर्थांश चित्रात
- ०६. परिमिती — आयत, चौकोन परिमिती (सोपी)
- ०७. वेळ — तास, मिनिटे, अमावसाय, शकुनांची कल्पना
- ०८. शब्दीय उक्ती — गणिती प्रश्न (जोड, वजा, गुण, भाग)
- ०१. प्राणी — अंडी घालणारे, बच्चे जन्मणारे, शरीररचना सोपी
- ०२. वनस्पती — झाडांचे भाग (मुळे, खोड, पाने, फूले, फळे)
- ०३. जलचक्र — बाष्पीभवन, संघनन, पाऊस
- ०४. माती प्रकार — तांबडी, काळी, रेताडी माती
- ०५. सूर्यप्रकाश व छाया — दिशा, दिवस-रात्र का होतात
- ०६. आमचे गाव — ग्रामपंचायत, स्वच्छता ग्राम, शासकीय कार्यालय
- चित्रकला — प्राणी, निसर्गदृश्य, गावचे चित्र
- मातीकाम — गडी, छोटी घरे, प्राण्यांचे मूर्ती
- कागद कला — बोटी, कुडकी, फुलदाणी
- खो-खो, कबड्डी सुरुवात
- धावणे स्पर्धा (५० मीटर, १०० मीटर)
- योगासन — सूर्यनमस्कार (सोपे ५ पद)
इयत्ता ३री — परीक्षा स्वरूप (श्रेणी आधारित — CCE)
परीक्षा पद्धतमौखिक कार्यपत्रक + कृती आधारित + प्रकल्प काम. लिखित परीक्षेची सुरुवात नाही.
मूल्यांकन कालावधीपहिली सत्र (ऑक्टोबर), द्वितीय सत्र (मार्च), वार्षिक (एप्रिल)
मूल्यांकन प्रकारपठण (१०%), श्रुतिलेखन (१०%), मौखिक (२०%), प्रकल्प (२०%), कृती (२०%), उपस्थिती (२०%)
श्रेणी प्रणालीA+ · A · B+ · B · C
६विषय
३मूल्यांकन बिंदू
०लिखित गुण
नाहीFail प्रणाली
इयत्ता ४थी — प्राथमिक शिक्षणाची शेवटची इयत्ता. वाचन स्वातंत्र्य, निबंध लेखन, गणितात भागाकार, अपूर्णांक गणिते. तृतीय भाषा इंग्रजी या इयत्तेपासून सुरू. पर्यावरण अभ्यासात सामाजिक विषयांचा समावेश — इतिहास, भूगोलची पायाभरणी.
- ०१. व्याकरण — लिंग, वचन (एकवचन-बहुवचन), विभक्ती (पहिली-तिसरी)
- ०२. संधी व विभाजन — स्वरसंधी, व्यंजनसंधी सोपी
- ०३. उपसर्ग-प्रत्यय — उ, अप, इन प्रत्यय लावून शब्द
- ०४. वाक्य रचना — जुळणारी वाक्ये, अजून वाक्ये लिहिणे
- ०५. निबंध लेखन — विषयाधारित (माझी आवडती व्यक्ती, शाळेतील दिवस — ८-१० ओळी)
- ०६. पत्र लेखन — औपचारिक (शिक्षकांना), अौपचारिक (मित्राला)
- ०७. अपठित गद्य — पद्य — अर्थ, शीर्षक देणे
- ०८. कवितेचे स्वरूप, अर्थ, कवीची भावना समजणे
- ०१. शब्द भंडार — नवीन शब्द, वाक्यांमध्ये उपयोग
- ०२. पठण — पाठ, कविता स्मरण, स्वरच्छेद व अर्थ
- ०३. लेखन — स्वतःबद्दल ५ वाक्ये, चित्र वर्णन
- ०४. व्याकरण — संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण (सोपे)
- ०५. श्रुतिलेखन — शिक्षक म्हणजे लिहिणे
- ०१. Alphabets — Capital (A-Z) व Small (a-z) लिखिणे
- ०२. तीन अक्षरी शब्द — CVC शब्द (cat, bat, dog)
- ०३. सोप्या वाक्यांचे पठण — I am..., This is..., My name is...
- ०४. रंग, संख्या, आकार — Red, Blue, 1-20, Circle, Square
- ०५. Rhymes — Twinkle Twinkle, Baa Baa Black Sheep
- ०६. Picture Reading — चित्र पाहून शब्द व वाक्ये
- ०१. संख्या १ ते १,००,००० — लेखन, वाचन, तुलना
- ०२. जोड-वजा — चार-पाच अंकी संख्या (अडीच)
- ०३. गुणाकार — दोन अंकी × दोन अंकी
- ०४. भागाकार — तीन अंकी ÷ एक अंकी (दीर्घ भागाकार सुरू)
- ०५. अपूर्णांक — समान अपूर्णांक, तुलना, सोपी जोड-वजा
- ०६. दशांश — ०.१, ०.५ लेखन, सोपी उक्ती
- ०७. क्षेत्रफळ — आयत, चौकोन क्षेत्रफळ (सोपे)
- ०८. सांख्यिकी सुरुवात — आकडेवारी (Tally Marks), चित्रालेख
- ०१. महाराष्ट्राचा परिचय — भौगोलिक स्थान, आदिवासी, सण-उत्सव
- ०२. छत्रपती शिवाजी महाराज — स्वराज्य स्थापना, गडकोट, स्वारी
- ०३. भारताचा परिचय — राज्ये, राजधानी, सीमा, ध्वज
- ०४. अन्न साखळी — शेतीपासून जेवणापर्यंत
- ०५. ऊर्जा — सूर्यप्रकाश, अग्नी, वीज, इंधन प्रकार
- ०६. पर्यावरण प्रदूषण — प्लॅस्टिक, धूर, आवर्जन — उपाय
- ०७. नकाशा — गावाचा नकाशा वाचणे, दिशा, अंतर
- चित्रकला — दृश्यचित्र, वस्तूचित्र, निसर्गचित्र
- हस्तकला — मूर्तिकला, कागद मूर्ती, गुलाल
- सण-उत्सव संबंधित कला — रांगोळी, अक्षरा
- कबड्डी, खो-खो, लांब उडी, गोल ढकलणे
- धावणे — १०० मीटर, २०० मीटर
- सूर्यनमस्कार — संपूर्ण १२ पद, योग मुद्रा
इयत्ता ४थी — परीक्षा स्वरूप (श्रेणी आधारित — CCE)
परीक्षा पद्धतपहिल्यांदा लिहिट कार्यपत्रक (Worksheets) सुरू — फोल्स पेपर परीक्षा नाही. शाळेत बसवले जाते.
मूल्यांकन कालावधीपहिली सत्र (ऑक्टोबर), द्वितीय सत्र (मार्च), वार्षिक (एप्रिल)
मूल्यांकन प्रकारकार्यपत्रक (३०%), पठण-श्रुतिलेखन (२०%), प्रकल्प (२०%), कृती (१५%), उपस्थिती-अनुशासन (१५%)
श्रेणी प्रणालीA+ · A · B+ · B · C
विशेषइयत्ता ४थी उत्तीर्ण → पुढील उच्च प्राथमिक (५वी) मध्ये प्रवेश. श्रेणी 'C' मिळाली तरी पुढील इयत्तेत जाता येते — Fail प्रणाली नाही.
७विषय
३मूल्यांकन बिंदू
कार्यपत्रकलिखित स्वरूप
नाहीFail प्रणाली
इयत्ता ५वी — उच्च प्राथमिक शिक्षणाची सुरुवात. पर्यावरण अभ्यास बद्दल स्वतंत्र विज्ञान आणि तंत्रज्ञान आणि प्रथम सामाजिक शास्त्र विषय सुरू. गणितात दशांश, टक्केवारी, क्षेत्रफळ-परिमिती. पहिल्यांदा १०० गुणांची लेखित परीक्षा (40+10+20+30 स्वरूप).
- ०१. व्याकरण — लिंग, वचन, विभक्ती (चौथी-पाचवी प्रयोग), उपपद
- ०२. संधी-विभाजन — दीर्घ संधी, व्यंजनसंधी विभाजन
- ०३. अलंकार — उपमा, रूपक, उत्प्रेक्षा, श्लेष, अतिशयोक्ती (उदाहरणासह)
- ०४. निबंध लेखन — विषयाधारित, स्थळ वर्णन, व्यक्ती चरित्र (१२-१५ ओळी)
- ०५. अपठित गद्य-पद्य — अर्थ, शीर्षक, प्रश्न उत्तरे
- ०६. पत्र लेखन — औपचारिक (संस्थेला), अौपचारिक (नातेवाईकाला)
- ०७. पद्य पठण — छंदबद्ध कविता, गद्य पद्य भेद
- ०८. वाक्यरचना — जुळणारी वाक्ये, अनेकार्थी शब्द, म्हणी व लोकोक्ती
- ०१. व्याकरण — संज्ञा, सर्वनाम (पुरुष, स्त्री, नपुंसक), विशेषण
- ०२. क्रियापद — सहायक क्रिया, वाच्य, लिंग-वचन परिवर्तन
- ०३. वाक्य रचना — सरल, संयुक्त, मिश्रित वाक्ये
- ०४. पठण — पाठ, कविता स्वरच्छेद, अर्थ
- ०५. निबंध — मेरा विद्यालय, मेरी माता (८-१० पंक्तियाँ)
- ०६. पत्र लेखन — अनौपचारिक पत्र
- ०७. अपठित गद्य — प्रश्न उत्तर, शीर्षक देना
- ०१. Parts of Speech — Noun, Pronoun, Verb, Adjective (सोपे)
- ०२. Tenses — Simple Present, Simple Past (सोपे)
- ०३. Comprehension — अपठित पद्य वाचून प्रश्नांची उत्तरे
- ०४. Letter Writing — Informal letter (To friend/father)
- ०५. Picture Composition — चित्र पाहून ५-८ ओळी लिहिणे
- ०६. Poem Recitation — पठण, अर्थ, Rhyming words
- ०७. Vocabulary — Antonyms, Synonyms, One word substitution
- ०१. मोठ्या संख्या — कोटी, अब्ज, लाख, हजार — लेखन-वाचन
- ०२. जोड-वजा-गुणा-भागा — पाच-सहा अंकी संख्या (दीर्घ स्वरूप)
- ०३. अपूर्णांक — समान-विषम अपूर्णांक जोड-वजा-गुणा-भागा
- ०४. दशांश — दशांश जोड-वजा-गुणा-भागा, दशांश↔अपूर्णांक रूपांतर
- ०५. टक्केवारी — रक्कमाची टक्केवारी, व्याज, सवलत
- ०६. क्षेत्रफळ — आयत, चौकोन, त्रिकोण, समांतरभुज
- ०७. परिमिती — चौकोन, आयत, त्रिकोण परिमिती
- ०८. आयतन — घन, आयतघन आयतन (सोपे)
- ०९. सांख्यिकी — आकडेवारी, बारंबारता सारणी, दंडग्राफ
- ०१. अन्न आणि आरोग्य — पौष्टिक घटक, अपुष्टता रोग, संतुलित आहार
- ०२. प्राण्यांचे अनुकूलन — शरीररचना, वातावरणाशी जुळवणूक
- ०३. पदार्थ — घन, तरल, वायू, विरघळणे, बाष्पीभवन
- ०४. बल आणि ऊर्जा — गती, भार, घर्षण, ऊर्जा प्रकार
- ०५. प्रकाश — प्रकाशाचे प्रकार, परावर्तन, सावली
- ०६. ध्वनी — ध्वनीचे उत्पादन, प्रसार, प्रतिध्वनी
- ०७. वीज — विद्युत प्रवाह, चालक, अचालक, सुरक्षा
- ०८. आकाश व नक्षत्र — सूर्य, चंद्र, ग्रह, तारे
- ०१. पृथ्वीचे चित्र — गोल, अक्षांश-रेखांश, नकाशा
- ०२. मानवी पर्यावरण — पर्यावरणाचे घटक, अनुकूलन
- ०३. अस्मिता व संस्कृती — प्राचीन सभ्यता, सिंधू संस्कृती
- ०४. महाराष्ट्राचा इतिहास — सत्ताधारी, स्वातंत्र्य लढा, समाजसुधारक
- ०५. संविधान — प्रस्तावना, मूलभूत हक्क, कर्तव्ये
- ०६. अर्थशास्त्र — उत्पादन-वितरण, बँक, बचत
- चित्रकला — दृश्यचित्र, वस्तूचित्र, प्रकल्प चित्र
- हस्तकला — मूर्तिकला, कागद कला, बुटीक कला
- संगीत — भावगीते, लावणी, राग-रागिणी परिचय
- कबड्डी, खो-खो, लांब उडी, गोल ढकलणे
- धावणे — १०० मीटर, २०० मीटर, ४×१०० मीटर रिले
- सूर्यनमस्कार (संपूर्ण), प्राणायाम
इयत्ता ५वी — परीक्षा स्वरूप (गुणांक आधारित — १०० गुण प्रति विषय)
४०लेखी परीक्षा
(Semester Exam)
१०प्रात्यक्षिक/तोंडी
(Oral/Practical)
२०घटक चाचणी
(Unit Test)
३०५ कौशल्ये
(Skills)
एकूण गुण१०० गुण प्रति विषय
उत्तीर्ण गुणकिमान ३५ गुण (३५%)
५ कौशल्यांची विभागणी (३० गुण)
| कौशल्य | गुण | मूल्यांकन पद्धत | विषय |
|---|
| श्रवण कौशल्य (Listening) | ५ | शिक्षक वाचतो/बोलतो → विद्यार्थी ऐकून उत्तर लिहितो | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| भाषण कौशल्य (Speaking) | ५ | विषय, कथा, पद्य मौखिक सादरीकरण | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| वाचन कौशल्य (Reading) | ५ | अचूक वाचन, गती, समज, उच्चार | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| लेखन कौशल्य (Writing) | ५ | शुद्ध लेखन, वाक्यरचना, निबंध किंवा पत्र | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| उपक्रम (Project) | १० | विषयाधारित प्रकल्प — मॉडेल, चार्ट, फाईल, स्क्रॅपबुक | सर्व विषय |
परीक्षा कार्यक्रम
| परीक्षा | गुण | कालावधी | स्वरूप |
|---|
| पहिली घटक चाचणी | २० | जुलै-ऑगस्ट | शाळेत लिहिट, १ तास |
| पहिली सत्र परीक्षा (Semester I) | ४० | ऑक्टोबर | फोल्स पेपर, २ तास |
| द्वितीय घटक चाचणी | २० | डिसेंबर-जानेवारी | शाळेत लिहिट, १ तास |
| द्वितीय सत्र परीक्षा (Semester II) | ४० | मार्च-एप्रिल | फोल्स पेपर, २ तास |
महत्त्वाचे
विद्यार्थ्याला किमान ३५/१०० गुण मिळावेत उत्तीर्ण होण्यासाठी. ३५ पेक्षा कमी असल्यास पुनःपरीक्षा. कला व शारीरिक शिक्षण — श्रेणी आधारित.
इयत्ता ६वी — विज्ञानात भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्राच्या संकल्पना. सामाजिक शास्त्रात इतिहास, भूगोल, नागरिकशास्त्र. गणितात बीजगणित, भूमिती सुरू. संगणक शिक्षण सुरू. परीक्षा स्वरूप ४०+१०+२०+३० = १०० गुण.
- ०१. व्याकरण — अव्यय, समास (विग्रही-अविग्रही), कारक (कर्ता-कर्म-करण)
- ०२. वाक्य प्रकार — संशयार्थक, निषेधार्थक, आज्ञार्थक, आशीर्वादार्थक
- ०३. अलंकार — उपमा, रूपक, उत्प्रेक्षा, श्लेष, अतिशयोक्ती, अनुप्रास, यमक
- ०४. निबंध — विचारप्रधान, वर्णनप्रधान, समस्याप्रधान (१५ ओळी)
- ०५. अपठित गद्य-पद्य — अर्थ, शीर्षक, प्रश्न, वाक्य रचना
- ०६. पत्र — औपचारिक (ठाणेदाराला), अौपचारिक, विज्ञापन लेखन
- ०७. विनोद — विनोदातील हास्य, विनोदकाराची लेखनशैली
- ०८. चरित्र निरूपण — ऐतिहासिक/साहित्यिक व्यक्तीचे लक्षणे
- ०१. व्याकरण — संज्ञा भेद, कारक (कर्ता-कर्म-करण-संप्रदान-अपादान), वाच्य
- ०२. शब्द विचार — समानार्थी, विलोमार्थी, एकार्थी, बहुअर्थी
- ०३. पद्य — छंदबद्ध कविता, दोहा, सवैया, गेय
- ०४. अपठित गद्य — प्रश्न उत्तर, शीर्षक, लेखकाचा उद्देश
- ०५. निबंध — सामाजिक विषय (१०-१२ पंक्तियाँ)
- ०६. पत्र लेखन — औपचारिक + अनौपचारिक
- ०१. Grammar — Tenses (Present Perfect, Past Continuous), Active-Passive Voice
- ०२. Direct-Indirect Speech — सोपी उदाहरणे
- ०३. Comprehension — Unseen passage, Questions + Vocabulary
- ०४. Letter Writing — Formal (To principal) + Informal
- ०५. Essay Writing — My School, India, Pollution (१५0 शब्द)
- ०६. Story Writing — Moral story in ८-१० lines
- ०१. बीजगणित सुरुवात — चल (x, y), सोप्या समीकरणे, अज्ञात मूल्य
- ०२. भूमिती सुरुवात — कोन, त्रिकोणाचे प्रकार, कंस, समांतर रेषा
- ०३. अपूर्णांक — जटिल अपूर्णांक, सरासरी
- ०४. दशांश — टक्केवारी, सवलत, व्याज गणिते
- ०५. परिमिती व क्षेत्रफळ — त्रिकोण, समांतरभुज, लंब, त्रिज्या
- ०६. आयतन — घन, आयतघन, लंबघन
- ०७. सांख्यिकी — बारंबारता सारणी, दंडग्राफ, सरासरी, मध्यिका, बहुलक
- ०८. प्रमाण व समानुपात — समानुपात उक्ती
- ०१. अन्न संघटना — कर्बोदकांचे प्रकार, पचन प्रक्रिया
- ०२. रेशा — प्रकाश संश्लेषण, श्वसन, विसर्जन
- ०३. चुंबक — चुंबकीय क्षेत्र, पृथ्वी चुंबक, विद्युत चुंबक
- ०४. भौतिक बदल — विघटन, संयोग, रासायनिक अभिक्रिया
- ०५. जीवनाची विविधता — प्राणी व वनस्पती वर्गीकरण
- ०६. गती — एकसमान, अएकसमान गती, वेग, समीकरणे
- ०७. विघटन — पाणी, वायू, विघटक
- ०८. अवकाश विज्ञान — सौरमाला, ग्रह गती, उपग्रह
- ०१. इतिहास — मराठा साम्राज्य, पेशवे, इंग्रज सत्ता स्थापना
- ०२. भूगोल — भारताची भौतिक रचना, नद्या, हवामान, वनस्पती
- ०३. नागरिकशास्त्र — स्थानिक स्वराज्य संस्था, ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद
- ०४. भूगोल — महाराष्ट्राचे भौगोलिक विभाग, जिल्हे, उद्योग
- ०५. अर्थशास्त्र — उत्पादन घटक, मागणी-पुरवठा, बाजारपेठ
- ०६. समाजसुधारक — महात्मा फुले, सावित्रीबाई फुले, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
- ०१. संगणकाची ओळख — भाग (Input, CPU, Output), उपयोग
- ०२. कीबोर्ड — विशेष की (Enter, Shift, Ctrl, Alt, Arrow keys)
- ०३. माउस — क्लिक, डबल क्लिक, ड्रॅग-ड्रॉप, स्क्रोल
- ०४. MS Paint — आकार, रंग, टेक्स्ट टूल, चित्र वाचणे-सेव्ह
- ०५. टायपिंग सुरुवात — इंग्रजी व मराठी टायपिंग (Tux Typing)
- ०६. इंटरनेट — वेबसाईट उघडणे, सर्च, सुरक्षित वापर
- दृश्यचित्र, वस्तूचित्र, प्रकल्प चित्र
- मूर्तिकला, कागद मूर्ती, बुटीक, रांगोळी
- संगीत — राग परिचय, भावगीत, लावणी, भक्तिगीत
- कबड्डी, खो-खो, वॉलीबॉल, क्रिकेट सुरुवात
- धावणे — १००, २००, ४×१०० रिले
- योगासन, प्राणायाम, सूर्यनमस्कार
इयत्ता ६वी — परीक्षा स्वरूप (गुणांक आधारित — १०० गुण)
४०लेखी परीक्षा
(Semester Exam)
१०प्रात्यक्षिक/तोंडी
(Oral/Practical)
२०घटक चाचणी
(Unit Test)
३०५ कौशल्ये
(Skills)
एकूण गुण१०० गुण प्रति विषय
उत्तीर्ण गुणकिमान ३५ गुण (३५%)
५ कौशल्यांची विभागणी (३० गुण)
| कौशल्य | गुण | मूल्यांकन पद्धत | विषय |
|---|
| श्रवण (Listening) | ५ | शिक्षक म्हणतो → विद्यार्थी ऐकून प्रश्नांची उत्तरे लिहितो | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| भाषण (Speaking) | ५ | विषय परिचय, कथा, कविता मौखिक सादरीकरण | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| वाचन (Reading) | ५ | अचूक उच्चार, गती, समज, स्वरच्छेद | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| लेखन (Writing) | ५ | शुद्ध लेखन, निबंध/पत्र/अपठित लेखन | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| उपक्रम (Project) | १० | विषय प्रकल्प — मॉडेल, चार्ट, फाईल, स्क्रॅपबुक, PPT | सर्व विषय |
परीक्षा कार्यक्रम
| परीक्षा | गुण | कालावधी | स्वरूप |
|---|
| पहिली घटक चाचणी | २० | जुलै-ऑगस्ट | शाळेत लिहिट, १ तास |
| पहिली सत्र परीक्षा (Semester I) | ४० | ऑक्टोबर | फोल्स पेपर, २ तास |
| द्वितीय घटक चाचणी | २० | डिसेंबर-जानेवारी | शाळेत लिहिट, १ तास |
| द्वितीय सत्र परीक्षा (Semester II) | ४० | मार्च-एप्रिल | फोल्स पेपर, २ तास |
विशेष
विज्ञान विषयाच्या ४० गुण लेखी परीक्षेत १० गुण प्रयोगावर आधारित. संगणक शिक्षण, कला, शारीरिक शिक्षण — श्रेणी आधारित.
इयत्ता ७वी — उच्च प्राथमिक शिक्षणाची शेवटची इयत्ता. विज्ञानात प्रकाश-दर्शन, विद्युत प्रवाह, अणुकेंद्र, जैवविविधता. इतिहासात मराठा साम्राज्य, स्वातंत्र्य लढाई. गणितात बीजगणित, भूमिती, सांख्यिकी. परीक्षा स्वरूप ४०+१०+२०+३० = १०० गुण.
- ०१. व्याकरण — वाच्य (लाटिक, आत्मनेपदी), समास (कर्मधारय, बहुव्रीही), कारक (अपादान-संप्रदान-अधिकरण)
- ०२. अलंकार — उत्प्रेक्षा, श्लेष, अनुप्रास, यमक, श्लेषोक्ती, विरोधाभास
- ०३. पद्य — मुक्तछंद, स्वतंत्र छंद, गझल, कवितेचे स्वरूप-घटक
- ०४. निबंध — विचारप्रधान, वर्णनप्रधान (१५-२० ओळी)
- ०५. अपठित गद्य-पद्य — अर्थ, शीर्षक, प्रश्न, वाक्य रचना, लेखकाचा उद्देश
- ०६. पत्र + विज्ञापन — औपचारिक/अौपचारिक पत्र, विज्ञापन लेखन
- ०७. विनोद + चरित्र — विनोदातील हास्य, कथेतील पात्रांचे लक्षण
- ०८. समीक्षा — पाठाची समीक्षा, विचारांचे मूल्यमापन
- ०१. व्याकरण — संज्ञा भेद, सर्वनाम (निज, निजात्सर्ग), कारक सर्वेभाव
- ०२. पद्य — दोहा, सवैया, मुक्त छंद, छंदोबद्ध कविता
- ०३. अपठित गद्य — अर्थ, शीर्षक, प्रश्न, वाक्य रचना
- ०४. निबंध — सामाजिक, वैज्ञानिक विषय (१२-१५ पंक्तियाँ)
- ०५. पत्र — औपचारिक + अनौपचारिक + विज्ञापन लेखन
- ०६. समीक्षा — पाठ समीक्षा, लेखकाचे मत, स्वतःचा अभिप्राय
- ०१. Grammar — All Tenses, Active-Passive, Direct-Indirect, Articles, Prepositions
- ०२. Comprehension — Unseen passage (Prose + Poetry), Critical questions
- ०३. Letter Writing — Formal + Informal + Application
- ०४. Essay Writing — Science & Technology, Environment (२०० शब्द)
- ०५. Story Writing — Given outline, Moral ending
- ०६. Notice Writing — School events, Lost & Found
- ०१. बीजगणित — एकचल समीकरणे, द्विचल समीकरणे सुरुवात
- ०२. भूमिती — कोनांची रचना (जोडी कोन, पूरक कोन), त्रिकोणाची बाजू-कोन संबंध
- ०३. वर्तुळ — त्रिज्या, व्यास, परिघ, क्षेत्रफळ (πr²), परिमिती (2πr)
- ०४. अपूर्णांक — चार मूलभूत संक्रिया, सरासरी, तुलना
- ०५. प्रमाण — समानुपात, प्रत्यक्ष समानुपात, अप्रत्यक्ष समानुपात
- ०६. आयतन — लंबघन, बेलन, शंकू आयतन व पृष्ठभाग क्षेत्रफळ
- ०७. सांख्यिकी — बारंबारता बहुकोन, चतुर्थक, सरासरी, मध्यिका, बहुलक
- ०८. गुणाकार सूत्र — (a+b)², (a-b)², a²-b² (सोपी स्वरूपे)
- ०१. प्रकाश — परावर्तन, अपवर्तन, लेन्स, वर्तुळ दर्शन, रंगांचा वर्णक्रम
- ०२. ध्वनी — ध्वनीचे प्रसार, परावर्तन, प्रतिध्वनी, तारेवर ध्वनी
- ०३. विद्युत — विद्युत परिपथ, ओमचा नियम, चुंबकीय क्षेत्र, विद्युत मोटार
- ०४. अणुकेंद्र — अणूंची संरचना, विखंडन, अणुऊर्जा, अणुबॉम्ब
- ०५. जैवविविधता — शैवाल, बुरशी, प्रोटोझोआ, जंतू, जीवन स्तर
- ०६. मानवी शरीर — पचन, रक्त परिभ्रमण, श्वसन, उत्सर्जन
- ०७. रसायनशास्त्र — अणू, रेणू, तत्त्वे, रासायनिक बंध, pH मूल्य
- ०८. अवकाश — सौरमाला, ग्रह, उपग्रह, अंतराळ मोहीम
- ०१. इतिहास — मराठा साम्राज्य (शिवाजी ते पेशवे काळ), मराठा-इंग्रज युद्धे, १८५७ चे उठाव
- ०२. इतिहास — स्वातंत्र्य लढाई, गांधीजी, नेहरू, स्वतंत्र भारत
- ०३. भूगोल — भारताची जलवाहतूक, पर्वतरांगे, बंदरे, उद्योग क्षेत्रे
- ०४. नागरिकशास्त्र — संसद, राज्य विधानसभा, मतदान, मूलभूत हक्क-कर्तव्ये
- ०५. अर्थशास्त्र — GDP, बजेट, कर प्रणाली, बँकिंग, डिजिटल अर्थव्यवस्था
- ०६. भूगोल — महाराष्ट्राचे जलस्रोत, सिंचना, उद्योग, पर्यटन स्थळे
- ०१. ऑपरेटिंग सिस्टम — Windows फाईल, फोल्डर, कॉपी-पेस्ट-मूव्ह, डिलीट
- ०२. MS Word — टेक्स्ट टायपिंग, फॉन्ट, बोल्ड-इटॅलिक, अलायनमेंट, पेज सेटअप
- ०३. MS Paint — अधिक साधने, टेक्स्ट टूल, इमेज रिसायझ
- ०४. टायपिंग — मराठी व इंग्रजी २०+ WPM पर्यंत
- ०५. इंटरनेट — Email, Google Search, सुरक्षित ब्राउझिंग, डिजिटल नागरिकत्व
- ०६. प्रोजेक्ट — साधी PPT तयार करणे (Slide, Transition)
- प्रगत चित्रकला — निसर्ग, व्यक्तीचित्र, संदेशात्मक
- मूर्तिकला, बुटीक, मिथाई कला, रांगोळी
- संगीत — राग-रागिणी, ताना-पल्लवी, भावगीत, लावणी
- कबड्डी, खो-खो, वॉलीबॉल, क्रिकेट, बास्केटबॉल
- धावणे — १००, २००, ८०० मीटर, लांब उडी, उंच उडी
- योगासन, प्राणायाम, सूर्यनमस्कार, ध्यान
इयत्ता ७वी — परीक्षा स्वरूप (गुणांक आधारित — १०० गुण)
४०लेखी परीक्षा
(Semester Exam)
१०प्रात्यक्षिक/तोंडी
(Oral/Practical)
२०घटक चाचणी
(Unit Test)
३०५ कौशल्ये
(Skills)
एकूण गुण१०० गुण प्रति विषय
उत्तीर्ण गुणकिमान ३५ गुण (३५%)
५ कौशल्यांची विभागणी (३० गुण)
| कौशल्य | गुण | मूल्यांकन पद्धत | विषय |
|---|
| श्रवण (Listening) | ५ | शिक्षक वाचतो → विद्यार्थी ऐकून प्रश्नांची उत्तरे लिहितो | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| भाषण (Speaking) | ५ | विषय, कविता, वाद-विवाद, स्वतः परिचय मौखिक | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| वाचन (Reading) | ५ | अचूक उच्चार, गती, समज, स्वरच्छेद, सूर | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| लेखन (Writing) | ५ | निबंध, पत्र, अपठित लेखन, व्याकरण अभ्यास | मराठी, हिंदी, इंग्रजी |
| उपक्रम (Project) | १० | विषय प्रकल्प — विज्ञान मॉडेल, इतिहास चार्ट, PPT, स्क्रॅपबुक | सर्व विषय |
परीक्षा कार्यक्रम
| परीक्षा | गुण | कालावधी | स्वरूप |
|---|
| पहिली घटक चाचणी | २० | जुलै-ऑगस्ट | शाळेत लिहिट, १ तास |
| पहिली सत्र परीक्षा (Semester I) | ४० | ऑक्टोबर | फोल्स पेपर, २ तास |
| द्वितीय घटक चाचणी | २० | डिसेंबर-जानेवारी | शाळेत लिहिट, १ तास |
| द्वितीय सत्र परीक्षा (Semester II) | ४० | मार्च-एप्रिल | फोल्स पेपर, २ तास |
महत्त्वाचे
विज्ञानच्या ४० गुण लेखी परीक्षेत १० गुण प्रयोगावर (प्रात्यक्षिक). ३५ पेक्षा कमी असल्यास उत्तीर्ण नाही — पुनःपरीक्षा मिळते. इयत्ता ७वी उत्तीर्ण → इयत्ता ८वी (माध्यमिक) प्रवेश.